Πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Jeff Hawkins"On Intelligence". Ο Hawkins είναι γνωστός κυρίως ως εφευρέτης του Palm Pilot (PDA). Το πραγματικό του πάθος όμως φαίνεται ότι είναι οι νευροεπιστήμες.
Το "On Intelligence" είναι το πρώτο του βιβλίο, το οποίο επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα σχετικά με τη νοημοσύνη και τη σκέψη. Με λίγα λόγια, ο Hawkins θεωρεί ότι η βάση της ανθρώπινης νοημοσύνης είναι η ικανότητα προβλέψεων μέσα από συγκεκριμένα patterns. Ο Αμερικάνος συγγραφέας τολμά να αμφισβητήσει το κυρίαρχο ρεύμα στη σύγχρονη νευροεπιστήμη προβάλλοντας ενδιαφέροντα και άξια περαιτέρω διερεύνησης ερωτήματα. Ο λάθος τρόπος αντίληψης της νοημοσύνης είναι για τον συγγραφέα ο λόγος που δεν έχουμε καταφέρει ακόμα να δημιουργήσουμε πραγματικά "έξυπνες" μηχανές...
Δείτε το παρακάτω βίντεο από την ομιλία του Hawkins στο TED για να μάθετε περισσότερα:
Σε μια τυχαία αναζήτησή μου στο διαδίκτυο για τη νοημοσύνη των ζώων έπεσα πάνω σε βίντεο του διάσημου παπαγάλου Alex. Ο Alex κατάφερε να κερδίσει κοινό και ειδικούς λόγω των εξαιρετικών γλωσσικών ικανοτήτων του. Το ζώο αυτό (απεβίωσε το 2007) μπορούσε όχι μόνο να επαναλαμβάνει ήχους και λέξεις όπως κάνουν συνήθως οι παπαγάλοι του είδους του (African Grey), αλλά έδειχνε να καταλαβαίνει πραγματικά τη σημασία όσων έλεγε. Μπορούσε μάλιστα να απαντά και σε ερωτήσεις που του έκαναν ερευνητές και δημοσιογράφοι. "Τι χρώμα;" ρωτούσαν και εκείνος απαντούσε ανάλογα. Ο αφρικανικός γκρίζος παπαγάλος μπορούσε να αναγνωρίζει 50 αντικείμενα, επτά χρώματα και πέντε σχήματα, και μετρούσε από το μηδέν έως το έξι...
Εντυπωσιακές ικανότητες, ό,τι πρέπει για τηλεοπτικα σόου, αλλά είναι πραγματικά ένδειξη εξυπνάδας και νοημοσύνης; Οι επιστήμονες είναι διχασμένοι. Πάντως, νομίζω ότι "η νοημοσύνη" του Alex και των παπαγάλων θα μπορούσε κάλλιστα να είναι αποτέλεσμα συντελεστικής μάθησης (να που κάπου χρησιμεύουν και αυτοί οι συμπεριφοριστές!). Αν αυτό σας φαίνεται υπερβολικό ρίξτε μια ματιά σε σχετικά πειράματα με περιστέρια που "έμαθαν" να ξεχωρίζουν το σχήμα και το χρώμα (βλέπουν τα ίδια χρώματα με εμάς) των ερεθισμάτων και να δρουν ανάλογα με αυτά. Δείτε το παρακάτω βίντεο και βγάλτε τα δικά σας συμπεράσματα:
Όλοι κατά καιρούς έχουμε βιώσει το φαινόμενο "στην άκρη της γλώσσας" (γνωστό και ως tip-of-the-tongue), όταν ενώ γνωρίζουμε μια λέξη (κυρίως ένα όνομα ή ένα μέρος) δεν μπορούμε να το μεταφέρουμε σε λέξεις. Μας είναι εύκολο όμως να την αναγνωρίσουμε αν μας την παρουσιάσουν άλλοι. Έχουν γίνει διάφορες υποθέσεις για να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό. Μια από αυτές είναι η ερμηνεία του Daniel L. Schacter. Σύμφωνα με αυτή, οι άνθρωποι έχουν τέτοιες εμπειρίες λόγω του 'blocking', το οποίο αποτελεί ένα από τα "αμαρτήματα" της μνήμης, όπως τα χαρακτηρίζει ο συγκεκριμένος επιστήμονας. Το φαινόμενο αυτό κατά τον Schacter συμβαίνει διότι το άτομο αναγνωρίζει έναν αριθμό λέξεων σαν λανθασμένες και αυτές "μπλοκάρουν" τη σωστή απάντηση. Οι λέξεις αυτές τις περισσότερες φορές έχουν είτε παρόμοιο σημασιολογικό είτε φωνολογικό περιεχόμενο. Το "blocking" έχει άμεση σχέση με την υποκειμενική αντίληψη της γνώσης μιας λέξης, αλλά την αδυναμία ανάκλησής της. Μια άλλη ερμηνεία είναι η υπόθεση της ελλειπούς ενεργοποίησης (incomplete activation hypothesis). Κατά την άποψη αυτή οι λέξεις "blockers" που παρεμποδίζουν την ανάκληση της επιθυμητής λέξης δεν είναι η αιτία του φαινομένου, αλλά αποτέλεσμά του. Η αδυναμία ανάκλησης της επιθυμητής λέξεις σύμφωνα με την υπόθεση αυτή προκαλείται λόγω ελλειπούς ή αδύναμης ενεργοποίησης της λέξης. Οι λέξεις, οι οποίες στην ερμηνεία του Schacter παρεμποδίζουν την ανάκληση, σε αυτή την περίπτωση έχουν αντίθετο αποτέλεσμα και διευκολύνουν το άτομα να θυμηθεί την λέξη που επιθυμεί. Τελευταία οι επιστήμονες προσπαθούν να προσεγγίσουν (και αυτό) το ζήτημα χρησιμοποιώντας νευροαπεικονιστικές μεθόδους. Από τις πρώτες έρευνες φαίνεται ότι σημαντικό ρόλο στο φαινόμενο αυτό έχει ο κογχομετωπιαίος φλοιός και ο μετωπιαίος λοβός.
Ξέρατε όμως ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει στους "ομιλητές" της νοηματικής γλώσσας; Σε αυτή την περίπτωση μπορούμε να το ονομάσουμε φαινόμενο "στην άκρη των δαχτύλων" (tip-of-the-fingers) Το φαινόμενο παρατηρήθηκε επίσημα στους ομιλητές της νοηματικής σε μια έρευνα του Thompson το 2005, κατά τη διάρκεια της οποίας ζητήθηκε από κωφάλαλα άτομα να πουν το όνομα χωρών, πόλεων και διάσημων προσώπων που τους παρουσίασαν. Αρκετοί συμμετέχοντες δεν κατάφεραν να θυμηθούν ολόκληρα τα ονόματα κάποιων στοιχείων εμφανίζοντας ένα φαινόμενο αντίστοιχο με το tip-of-the-tongue. Μπορούσαν δηλαδή να θυμηθούν από πόσα γράμματα αποτελείται η λέξη ή ένα μέρος των γραμμάτων που περιείχε, αλλά αδυνατούσαν να την ολοκληρώσουν.
"φαινόμενο Mozart" (Mozart Effect) είναι η ονομασία που δόθηκε να εξηγήσει τη στατιστικά σημαντική αύξηση στη βαθμολογία σε τεστ μελέτης της χωρικής ικανότητας που παρατηρείται αμέσως μετά την ακρόαση μια σονάτας για πιάνο γραμμένη από το Mozart. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τον Alfred A. Tomatis, ο οποίος χρησιμοποιούσε τη μουσική του Mozart στις έρευνές του αποσκοπώντας να θεραπεύσει μια σειρά διαταραχών. Αυτός που έκανε τον όρο αυτό γνωστό στο ευρύ κοινό όμως ήταν ο Don Campbell στο βιβλίο του "The Mozart Effect: Tapping the Power of Music to Heal the Body, Strengthen the Mind, and Unlock the Creative Spirit" εμπνευσμένος από την έρευνα των Rauscher, Shaw & Ky που δημοσιεύτηκε το 1993 στο περιοδικό Nature.
Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα το "φαινόμενο Mozart" παρερμηνεύται και ο κόσμος θεωρεί ότι η συγκεκριμένη μουσική αυξάνει το IQ! Ακόμα και πολιτικοί (βλέπε Zen Miller) επηρεασμένοι από τους ισχυρισμούς του Campbell στήριξαν την προώθηση της κλασσικής μουσικής προσπαθώντας να βελτιώσουν τη νοημοσύνη των παιδιών..
Στην πραγματικότητα, βελτίωση παρατηρείται μόνο σε χωροταξικές δοκιμασίες και η διάρκεια της είναι μικρή (λίγα μόλις λεπτά). 'Ενας σημαντικός αριθμός ερευνών κατάφερε να επαναλάβει με τα ίδια αποτελέσματα την έρευνα των Rauscher, Shaw & Ky. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι το "φαινόμενο Mozart" δεν παρατηρείται μόνο μετά την ακρόαση της μουσικής του μεγάλου μουσικού, αλλά μπορεί να προκληθεί και από άλλα μουσικά κομμάτια ή δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση μιας ιστορίας.
Αυτές τις περιπτώσεις εξέτασε ο Schellenberg και οι συνεργάτες του, οι οποίοι προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό με την "υπόθεση της διέγερσης και της διάθεσης" (arousal and mood hypothesis). Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση το "φαινόμενο Mozart" είναι αποτέλεσμα της επίδρασης της μουσικής στο συναίσθημα και στη διέγερση. Σε έρευνα που πραγματοποίησαν το 2007 φάνηκε ότι πράγματα κομμάτια που χαρακτηρίζονται "χαρούμενα" (όπως οι σονάτες του Mozart) επηρεάζουν τόσο τη διάθεση όσο και την εγρήγορση των υποκειμένων. Αυτή η επίδραση έχει ως αποτέλεσμα καλύτερες αποδόσεις στις χωρικοταξικές δοκιμασίες των τεστ IQ. Το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται, όταν το μουσικό κομμάτι έχει λυπητερό ύφος.
Συμπεράσματα: Κάνει η μουσική του Mozart τα παιδιά πιο έξυπνα; Μάλλον όχι... Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η μουσική είναι ασήμαντη για τον άνθρωπο. Πρόσφατες έρευνες εξάλλου φανερώνουν ότι νεογέννητα μωρά μπορούν να αντιλαμβανόνται τη μουσική και τα χαρακτηριστικά της. Ίσως στο μέλλον να μιλάμε για "μουσικό ένστικτο"...;
- Steele, K., M. (2000). Arousal And Mood Factors In The Mozart Effect. Perceptual And Motor Skills, 91, 188- 190
- Rauscher, F., H. & Shaw, G., L. (1998). Key Components of The Mozart Effect. Perceptual and Motor Skills, Vol. 86, 835 – 841.
- Rauscher, F., H., Shaw, G., L. & Ky, K., N. (1993). Music and Spatial Task Performance. Nature, Vol. 365, 611
- Husain, G., Thompson, W.F., & Schellenberg, E.G. (2002). Effects of musical tempo and mode on arousal, mood, and spatial abilities. Music Perception, 20, 151-172.
- Schellenberg, E., G., Nakata, T., Hunter, P., G. & Tamoto, S. (2007). Exposure to Music and Cognitive Performance: tests of children and adults. Psychology of Music, Vol. 35 (1), 5 – 19
Οι ικανότητες του ASIMO δεν σταματούν εδώ! Το συμπαθητικό (!) ρομποτάκι μπορεί να διευθύνει ορχήστρες, να αλληλεπιδρά με αντικείμενα, να μεταφέρει δίσκους και να ανεβαίνει σκάλες.
Στο παρακάτω βίντεο από την εκπομπή του Βρετανού James May (James May's Big Ideas) γίνεται μια επίδειξη των ικανοτήτων του ASIMO, το οποίο παρουσιάζεται σαν ένα μωρό που μαθαίνει καθώς έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον του. Προσέξτε πόσο καλά καταφέρνει να αναγνωρίζει κατηγορίες αντικειμένων!
1. Same Colour Illusion (ή αλλιώς Adelson's checker shadow illusion):
Η συγκεκριμένη οπτική απάτη δημοσιεύτηκε το 1995 από τον καθηγητή της Visual Science του MIT, Edward H. Adelson. Στη διπλανή εικόνα το χρώμα των Α και Β είναι ίδιο, αν και εμείς τα αντιλαμβανόμαστε σαν διαφορετικά. Ο λόγος που δημιουργείται η απάτη αυτή είναι η αντίληψη της εικόνας σαν τρισδιάστατης και οι αλλαγές στον φωτισμό και στη σκίαση που θα συνέβαιναν σε μια αντίστοιχη real life αναπαράσταση ( από τη σκια του πρασινου κυλινδρου). Αν δεν πιστεύετε ότι τα τετραγωνάκια Α και Β έχουν το ίδιο χρώμα ακολουθήστε το link.
2. Ο Κύβος του Necker: Η οπτική απάτη αυτή δημιουργήθηκε το 1832 από τον Ελβετό Louis Albert Necker και είναι αρκετά δημοφιλής μέχρι σήμερα. Ο κύβος του Necker είναι ένα ασαφές σχέδιο που κάποιος μπορεί να ερμηνεύσει με δύο διαφορετικούς τρόπους. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στα σημεία που ενώνονται οι γραμμές δεν υπάρχουν ενδείξεις που να μας επιτρέπουν να κρίνουμε ποια βρίσκεται μπροστά και ποια πίσω. Αν κοιτάξετε τη διπλανή εικόνα για αρκετή ώρα θα τη δείτε να αλλάζει από μια πιθανή ερμηνεία σε μια δεύτερη διαφορετική και αντίστροφα. Αυτή η οπτική απάτη ανήκει στην κατηγορία οπτικών φαινομένων Multistable perceptual phenomena(αν κάποιος ξέρει την αντίστοιχη επίσημη ελληνική μετάφραση ας με ενημερώσει). Στην ίδια κατηγορία φαινομένων εντάσσεται και η οπτική απάτη της spinning dancer.
3. Το βάζο του Rubin (Rubin Vase): Υπεύθυνος για τη δημιουργία της διάσημης οπτικής απάτης ήταν ο Δανός ψυχολόγος Edgar Rubin. Το πρώτο σχετικό σχέδιο του το δημιούργησε γύρω στο 1915 στο βιβλίο του Synsoplevede Figurer ("Οπτικές φιγούρες"). Πρέπει να τονίσουμε ότι παρόμοια σχέδια συναντούμε σε πίνακες που δημιουργήθηκαν χρόνια πριν τη συλληψη του Rubin. Στην οπτική απάτη αυτή μας δίνεται η ευκαιρία να επιλέξουμε μια από δύο δυνατές και εξίσου "πραγματικές" ερμηνείες. Για περισσότερες πληροφορίες κοιτάξτε το link.
Πώς γίνεται οι σκύλοι στην Ελλάδα κάνουν "γαβ γαβ" ενώ στην Ιταλία "bau bau"; Μιλούν τα ζώα ξένες γλώσσες; Αν πάτε στο εξωτερικό θα διαπιστώσετε ότι η γλώσσα των ζώων είναι παντού ίδια. Το πρόβλημα της ερμηνείας των ήχων που κάνουν οι υπόλοιποι ζωντανοί οργανισμοί αφορά αποκλειστικά εμάς. Οι άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε τους ήχους ανάλογα με τη γλώσσα που μιλάμε. Το γεγονός αυτό είναι και μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες που πρέπει να αντιμετωπίσει όποιος προσπαθεί να μάθει μια ξένη γλώσσα. Η δυσκολία στην εκφορά (και προφορά) και στην κατανόηση του προφορικού λόγου οφείλεται σε αυτό. Οι ήχοι αυτοί είναι τα λεγόμενα φωνήματα. Τα φωνήματα είναι οι διακριτοί ήχοι που χρησιμοποιούνται σε μια γλώσσα - προσέξτε ότι δεν αντιστοιχούν απαραίτητα στα γράμματα της γλώσσας. Στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν 33 φωνήματα, ενώ στην αγγλική 40. Οι άνθρωποι έχει διαπιστωθεί ότι έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν όλα τα πιθανά φωνήματα τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, αλλά όταν αρχίζουν να μιλούν χάνουν την ικανότητα αυτή και πλέον αναγνωρίζουν μόνο τα φωνήματα της μητρικής τους γλώσσας. Τα φωνήματα αποτελούν τη βάση για το σχηματισμό των μορφημάτων και εν τέλει των λέξεων. Μερικά παραδείγματα ήχων ζώων που διαφοροποιούνται ανάλογα με τη χώρα καταγωγής των αφεντικών τους είναι τα εξής:
Γάτες: Για τους έλληνες οι γάτες κάνουν: νιάου. Οι Άγγλοι και η πλειοψηφία των Ευρωπαίων ακούν "meow". Οι Ιταλοί και οι Κινέζοι διαφοροποιούνται και ερμηνέυουν το νιαούρισμα της γάτας ως "miao". Οι Γάλλοι ακούν "miaule".
Σκυλιά: Οι Έλληνες ακούνε γαβ γαβ! Για τους αγγλόφωνους τα πράγματα είναι διαφορετικά και όχι σταθερά: "arf," "woof," "bow wow," "ruff". Η πλειοψηφία συμφωνεί με το woof που πλησιάζει και τον ήχο που ακούν οι Ολλανδοί ("woef"), οι Γάλλοι ("vaf vaf" και "ouah ouah"), οι Σουηδοί ("vov vov") Ισλανδοί και οι Νορβηγοί ("voff"). Οι Γερμανοί ακούνε "wau wau", οι Ιταλοί "bau bau", οι Πολωνοί "hau hau", οι Βραζιλιάνοι "hau hau". Ασύλληπτα φαίνονται στα δικά μας "αυτιά" το Αλβανικό "ham ham", το Αραβικό "haw haw" και το Κινέζικο "wang wang"!!
Η οπτική απάτη της "spinning dancer" είναι αρκετά δημοφιλής το τελευταίο διάστημα στο διαδίκτυο. Διάφοροι έσπευσαν να χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο illusion σε δήθεν επιστημονικά παιχνίδια που διαπιστώνουν αν χρησιμοποιεί κανείς περισσότερο το αριστερό ή το δεξιό ημισφαίριο του εγκεφάλου του ανάλογα με την κατεύθυνση που βλέπει να γυρίζει η "χορεύτρια". Η οπτική απάτη αυτή δημιουργήθηκε από τον Ιαπωνέζο web designer Nobuyuki Kayahara. Αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη "απάτη" ενδιαφέρουσα είναι το γεγονός ότι ανάλογα με την οπτική του παρατηρητή η φορά της κίνησης της "χορεύτριας" αλλάζει!
Στο επιστημονικό blog cognitive daily - που είναι αφιερωμένο κυρίως στην γνωσιακή ψυχολογία - έκαναν μια σχετική έρευνα πάνω στην αντίληψη των αναγνωστών της "spinning dancer". Η πλειοψηφία φαίνεται να αντιλαμβάνεται την χορεύτρια να κινείται δεξιόστροφα. Μόνο το 30% αντιλαμβάνεται την κίνηση σαν δεξιόστροφη. Οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντας στη σύντομη έρευνα φαίνεται ότι μπορούσαν να αλλάξουν τη φορά της κίνησης του αντικειμένου. Μπορείτε να δοκιμάσετε και εσείς απλά προσπαθώντας να φανταστείτε την χορεύτρια να περιστρέφεται από την αντίθετη πλευρά ή επικεντρώνοντας την προσοχή σας σε μια λεπτομέρεια της εικόνας.Για περισσότερες πληροφορίες: wiki The Spinning Dancer's Mistery Cognitive Daily
Πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Jeff Hawkins "On Intelligence". Ο Hawkins είναι γνωστός κυρίως ως εφευρέτης του Palm Pilot (PDA). Το πραγματικό του πάθος όμως φαίνεται ότι είναι οι νευροεπιστήμες.
Αναρτήσεις
