"φαινόμενο Mozart" (Mozart Effect) είναι η ονομασία που δόθηκε να εξηγήσει τη στατιστικά σημαντική αύξηση στη βαθμολογία σε τεστ μελέτης της χωρικής ικανότητας που παρατηρείται αμέσως μετά την ακρόαση μια σονάτας για πιάνο γραμμένη από το Mozart. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τον Alfred A. Tomatis, ο οποίος χρησιμοποιούσε τη μουσική του Mozart στις έρευνές του αποσκοπώντας να θεραπεύσει μια σειρά διαταραχών. Αυτός που έκανε τον όρο αυτό γνωστό στο ευρύ κοινό όμως ήταν ο Don Campbell στο βιβλίο του "The Mozart Effect: Tapping the Power of Music to Heal the Body, Strengthen the Mind, and Unlock the Creative Spirit" εμπνευσμένος από την έρευνα των Rauscher, Shaw & Ky που δημοσιεύτηκε το 1993 στο περιοδικό Nature.
Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα το "φαινόμενο Mozart" παρερμηνεύται και ο κόσμος θεωρεί ότι η συγκεκριμένη μουσική αυξάνει το IQ! Ακόμα και πολιτικοί (βλέπε Zen Miller) επηρεασμένοι από τους ισχυρισμούς του Campbell στήριξαν την προώθηση της κλασσικής μουσικής προσπαθώντας να βελτιώσουν τη νοημοσύνη των παιδιών..
Στην πραγματικότητα, βελτίωση παρατηρείται μόνο σε χωροταξικές δοκιμασίες και η διάρκεια της είναι μικρή (λίγα μόλις λεπτά). 'Ενας σημαντικός αριθμός ερευνών κατάφερε να επαναλάβει με τα ίδια αποτελέσματα την έρευνα των Rauscher, Shaw & Ky. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι το "φαινόμενο Mozart" δεν παρατηρείται μόνο μετά την ακρόαση της μουσικής του μεγάλου μουσικού, αλλά μπορεί να προκληθεί και από άλλα μουσικά κομμάτια ή δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση μιας ιστορίας.
Αυτές τις περιπτώσεις εξέτασε ο Schellenberg και οι συνεργάτες του, οι οποίοι προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό με την "υπόθεση της διέγερσης και της διάθεσης" (arousal and mood hypothesis). Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση το "φαινόμενο Mozart" είναι αποτέλεσμα της επίδρασης της μουσικής στο συναίσθημα και στη διέγερση. Σε έρευνα που πραγματοποίησαν το 2007 φάνηκε ότι πράγματα κομμάτια που χαρακτηρίζονται "χαρούμενα" (όπως οι σονάτες του Mozart) επηρεάζουν τόσο τη διάθεση όσο και την εγρήγορση των υποκειμένων. Αυτή η επίδραση έχει ως αποτέλεσμα καλύτερες αποδόσεις στις χωρικοταξικές δοκιμασίες των τεστ IQ. Το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται, όταν το μουσικό κομμάτι έχει λυπητερό ύφος.
Συμπεράσματα: Κάνει η μουσική του Mozart τα παιδιά πιο έξυπνα; Μάλλον όχι... Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η μουσική είναι ασήμαντη για τον άνθρωπο. Πρόσφατες έρευνες εξάλλου φανερώνουν ότι νεογέννητα μωρά μπορούν να αντιλαμβανόνται τη μουσική και τα χαρακτηριστικά της. Ίσως στο μέλλον να μιλάμε για "μουσικό ένστικτο"...;
- Steele, K., M. (2000). Arousal And Mood Factors In The Mozart Effect. Perceptual And Motor Skills, 91, 188- 190
- Rauscher, F., H. & Shaw, G., L. (1998). Key Components of The Mozart Effect. Perceptual and Motor Skills, Vol. 86, 835 – 841.
- Rauscher, F., H., Shaw, G., L. & Ky, K., N. (1993). Music and Spatial Task Performance. Nature, Vol. 365, 611
- Husain, G., Thompson, W.F., & Schellenberg, E.G. (2002). Effects of musical tempo and mode on arousal, mood, and spatial abilities. Music Perception, 20, 151-172.
- Schellenberg, E., G., Nakata, T., Hunter, P., G. & Tamoto, S. (2007). Exposure to Music and Cognitive Performance: tests of children and adults. Psychology of Music, Vol. 35 (1), 5 – 19
Η Ελληνική μουσική έχει καταντήσει να σημαίνει ανούσια dog tunes από 'καλλιτέχνες' όπως η Πρασίνου, η Δανδή και η Ζίσσυ. Με αφορμή τη συναυλία του Κ.Β. που είχα την τύχη να παρακολουθήσω την Τρίτη το βράδυ στο Σταυρό του Νότου, αποφάσισα να postαρω κάποια βίντεο των αγαπημένων μου Ελλήνων Καλλιτεχνών. Ελπίζω να μην χαρακτηριστώ ξανά σνομπ... Αν νομίζετε ότι είμαι σνομπ, αλλάξτε.. blog!
Οι ικανότητες του ASIMO δεν σταματούν εδώ! Το συμπαθητικό (!) ρομποτάκι μπορεί να διευθύνει ορχήστρες, να αλληλεπιδρά με αντικείμενα, να μεταφέρει δίσκους και να ανεβαίνει σκάλες.
Στο παρακάτω βίντεο από την εκπομπή του Βρετανού James May (James May's Big Ideas) γίνεται μια επίδειξη των ικανοτήτων του ASIMO, το οποίο παρουσιάζεται σαν ένα μωρό που μαθαίνει καθώς έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον του. Προσέξτε πόσο καλά καταφέρνει να αναγνωρίζει κατηγορίες αντικειμένων!
To 2009 αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως η Χρονιά του Darwin (γνωστού ως Κάρολου Δαρβίνου) για να τιμηθεί η επέτειος των 200 χρόνων από τη γέννησή του και των 150 χρόνων από την έκδοση του έργου του «Η Προέλευση των ειδών». Αναμφισβήτητα ο Δαρβίνος ήταν ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες όλων των εποχών, καθώς οι ιδέες του κατόρθωσαν να επηρεάσουν όχι μόνο τις σύγχρονες επιστήμες αλλά και την τέχνη. Ο Darwin ήταν ο πρώτος που αντιλήφθηκε και έδειξε ότι όλα τα είδη ζωής εξελίχθηκαν μέσα στον χρόνο από κοινούς προγόνους μέσω μιας διαδικασίας, την οποία ονόμασε φυσική επιλογή. Η θεωρία της εξέλιξης αν και στην αρχή αμφισβητήθηκε από διάφορους κύκλους, κυρίως από τους εκκλησιαστικούς, σκοπός των οποίων είναι να προωθούν την άγνοια, την προκατάληψη και τις ιδέες της άρχουσας τάξης, πλέον είναι αποδεκτή από τη συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων και συνεχώς ενδυναμώνεται με στοιχεία που προκύπτουν.
Η ανακάλυψη το 1960 της καθολικότητας του γενετικού κώδικα, ο οποίος είναι κοινός για κάθε μορφή ζωής, επιβεβαιώνει την ιδέα του Δαρβίνου. Παρόλαυτα, υπάρχει παγκοσμίως ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που αρνούνται τη θεωρία της εξέλιξης και προωθούν εναλλακτικές (και πλήρως αντι-επιστημονικές) ιδέες, όπως αυτή του ευφυούς σχεδιασμού (intelligent design). Η λογική των κυρίων αυτών και υποστηριχτών της θεωρίας αυτής είναι η εξής: η Βίβλος (ο λόγος του θεού!) δεν κολλάει με τη θεωρία της εξέλιξης (η οποία στηρίζεται από τόσα στοιχεία), αλλά ως γνωστόν ο Θεός έχει πάντα δίκιο, οπότε η θεωρίες του Δαρβίνου είναι λάθος. Εμείς λοιπόν οι Δημιουργιστές (Creationists) ας βρούμε ένα τρόπο να παρουσιάσουμε μια πιο επιστημονική εκδοχή της Βίβλου... Το πρόβλημα με αυτούς τους τύπους είναι το ότι προωθούν τέτοιες αντιεπιστημονικές και "επικίνδυνες" ιδέες ακόμα και στο χώρο του σχολείου, αντί να διδάσκουν τη θεωρία της εξέλιξης. Αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Αμερική, η οποία κατά τη διάρκεια της θητείας του Bush έζησε το δικό της Μεσαίωνα. Τώρα αν οι υποσχέσεις του Obama να επιστρέψει η επιστήμη στη θέση που της ανήκει πραγματοποιηθούν θα είμαστε όλοι πιο ευτυχισμένοι.
Τι συμβαίνει όμως στην Ελλάδα; Όχι, τα πράγματα δεν είναι καλύτερα... Με ένα εξωφρενικά τεράστιο αριθμό πιστών που ανεβαίνουν σκάλες με τα γόνατα, πιστεύουν ό,τι γράφει η Βίβλος, κάνουν τάματα και μιλούν με φανταστικούς αγίους περιμένοντας απάντηση, τα πράγματα μόνο καλά δεν μπορεί να είναι. Τι να περιμένουμε όμως, όταν στο σχολείο τα παιδιά βομβαρδίζονται με θρησκευτικά και διδάσκονται ότι ο Θεός έπλασε τον Αδάμ και την Εύα και ότι τους όρισε αφεντικά των πάντων; Κανονικά θα έπρεπε να διδάσκονται τη θεωρία της εξέλιξης - η οποία αναθεωρεί τη σχέση που έχει ο άνθρωπος με τη φύση - και όχι τους μύθους των δημιουργιστών. Ξέρουμε ότι τα έμβια όντα είναι μακρινοί συγγενείς μας και αυτό μόνο θα έπρεπε να μας κάνει λιγότερο αλλαζόνες και εγωϊστές... Οι απόψεις του χριστιανισμού όμως είναι ξεπερασμένες και μόνο να ενθαρρύνουν την καταστροφή του περιβάλλοντος μπορούν σε ώρες που η δημιουργία οικολογικής συνείδησης επιβάλλεται. Παρολαυτά, λόγω της αυξημένης εξουσίας των εκκλησιαστικών κύκλων στην Ελλάδα τα θρησκευτικά και η δημιουργία του ανθρώπου και του κόσμου από τον Θεό συνεχίζουν να διδάσκονται. Θυμάστε τις αντιδράσεις του κόσμου όταν καταργήθηκε η αναγραφή του θρησκεύματος από τις ταυτότητες; Θυμάστε τις έγινε, όταν μίλησαν για κατάργηση του μαθήματος των θρησκευτικών;
Ελπίζοντας ότι τα πράγματα θα αλλάξουν σύντομα να σας ενημερώσω για τον κύκλο ομιλιών που διοργανώνει 3 - 27 Φεβρουαρίου το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών σε συνεργασία με το Βρετανικό Συμβούλιο με θέμα τις ιδέες του Δαρβίνου. Για το πρόγραμμα των εκδηλώσεων δείτε το link.
Υ.Γ.: Δεν θα μπω στη διαδικασία να μιλήσω για τη σχέση εξέλιξης - πίστης. Το τι συμβαίνει είναι εμφανές. Ένας Θεός που κάνει λάθη, μπορεί να ονομάζεται Θεός; Χμμμ.. Τεσπα! Και μια αποκαλυψη: Ο δημιουργός μας στην πραγματικότητα είναι το Ιπτάμενο Τέρας από Σπαγγέτι! :p
Όλοι αναγνωρίζουμε τη σημασία του πόνου στη ζωή μας, αλλά για τους περισσότερους αποτελεί μια δυσάρεστη εμπειρία. Σύγχρονες έρευνες προσπαθούν να βρουν τρόπους μείωσης του πόνου με κάθε δυνατό τρόπο σε καταστάσεις όπως χειρουργικές επεμβάσεις, επισκέψεις στον οδοντίατρο και ασθένειες.Η Laura Mitchell και οι επιστημονική ομάδα της μελέτησαν την επίδραση της μουσικής και της τέχνης στην αντίληψη του πόνου ζητώντας από 80 εθελοντές (43 ήταν γυναίκες) να αφήσουν τα χέρια τους σε παγωμένο νερό για όσο αντέξουν (θέτοντας μέγιστο όριο τα πέντε λεπτά). Τα υποκείμενα "ταλαιπωρήθηκαν" τρεις φορές το καθένα υπό διαφορετικές συνθήκες. Στην αρχή έβαλαν τα χέρια τους σε μια λεκάνη ώστε να φτάσουν στη θερμοκρασία των 32 βαθμων Κελσίου. Έπειτα βούτηξαν τα χέρια τους σε κρύο νερό, η θερμοκρασία του οποίου ήταν 5 βαθμοί Κελσίου. Στην μια συνθήκη κατά τη διάρκεια του πειράματος άκουγαν την αγαπημένη τους μουσική (οι συμμετέχοντες άκουγαν από Johnny Cash μέχρι Verve!), στην άλλη κοιτούσαν ένα λευκό τοίχο και στην τρίτη επέλεγαν να βλέπουν ένα έργο τέχνης που τους άρεσε από έναν αριθμό, τον οποίο είχαν επιλέξει οι ερευνητές.
Ποια ήταν τα αποτελέσματα; Όπως βλέπετε στο διπλανό διάγραμμα (το πήρα από το εξαιρετικό site CognitiveDaily) οι συμμετέχοντες έκριναν τον πόνο λιγότερο σημαντικό και άντεξαν περισσότερη ώρα, όταν άκουγαν τη μουσική (Music) που τους άρεσε. Δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά στις άλλες δύο συνθήκες (No Distraction & Art). Στη συνθήκη της ακρόασης Μουσικής η γνώση των στίχων των τραγουδιών φάνηκε ότι διευκολύνει τον έλεγχο και τη μείωση του πόνου. Ακόμα, τα άτομα που άκουγαν καθημερινά τη συγκεκριμένη μουσική είχαν χαμηλότρα επίπεδα στρες στη συγκεκριμένη συνθήκη.
Αυτό που προκάλεσε εντύπωση σε αυτή την έρευνα ήταν τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την αυτο -αξιολόγηση της ικανότητας των υποκειμένων να μειώσουν την ένταση του πόνου. Στη συνθήκη της Μουσικής η ικανότητα "ελέγχου" του πόνου ήταν ιδιαίτερα αυξημένη. Στατιστικά σημαντική αξιολογήθηκε η δυνατότητα μείωσης της έντασης του πόνου και στη συνθήκη της Τέχνης, κάτι που δεν φάνηκε να έχει αποτέλεσμα στην πράξη (όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όταν τα άτομα έβλεπαν ένα έργο τέχνης, δεν κατάφεραν να αντέξουν για μεγαλύτερο διάστημα τον πόνο).
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα επισκεφτείτε τον οδοντίατρο αντί για ένεση προτιμήστε το αγαπημένο σας CD (η μάλλον... mp3)!
Σημειώσεις: 1. ο πίνακας είναι του Francis Bacon 2. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τη συγκεκριμένη έρευνα στο Cognitive Daily
Επηρεάζει η μόλυνση του περιβάλλοντος τις γνωστικές ικανότητές μας; Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε παιδιά και ζώα στο Μεξικό η απάντηση είναι θετική. Όπως φαίνεται το μολυσμένο περιβάλλον δεν προκαλεί μόνο καρδιολογικά και πνευμονολογικά προβλήματα αλλά επηρέαζει σημαντικά τη νευρολογική και την ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών! Διαβάστε σχετικά με την έρευνα στα παρακάτω links: NIHS PubMed Science Direct
Έλλειψη ύπνου και ψευδείς μνήμες
Άσχημα νέα για όσους κοιμούνται λίγες ώρες και στερούνται ύπνο.. Επιστήμονες στην Ελβετία και τη Γερμανία συνέδεσαν τη δημιουργία ψευδών αναμνήσεων με την έλλειψη ύπνου. Αντίθετα, ο ύπνος αμέσως μετά την εκμάθηση νέου υλικού φαίνεται ότι έχει βοηθά στην αποθήκευση των πληροφοριών στην μακρόχρονη μνήμη και αποτρέπει τη δημιουργία ψεύτικων μνημών. Το αποτέλεσμα της έλλειψης ύπνου στη μνήμη σχεδόν εξαφανίζεται όταν στα αντικείμενα χορηγηθεί καφεΐνη. Αυτό φανερώνει κάποια σχέση ανάμεσα στα συστήματα νευροδιαβίβασης αδενοσίνης και στη δημιουργία ψευδών μνημονικών ιχνών. Την επόμενη φορά που θα θέλετε να μείνετε ξύπνιοι το βράδυ διαβάζοντας για τις εξετάσεις, μην ξεχάσετε το πρωί πριν δώσετε το μάθημα να πάρετε μια γερή δόση καφεΐνης! Links: PloSONE Cognitive Daily
Οι κίνδυνοι της Heavy Metal!
Ας κλείσω με μια αστεία αλλά ενδιαφέρουσα έρευνα. Σύμφωνα με μια ομάδα Αυστραλών επιστημόνων το head banging που είναι πολύ συνηθισμένο στους κύκλους των οπαδών metal και hard rock συγκροτημάτων μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς στο κεφάλι και στον αυχένα!!! Διαβάστε περισσότερα για τη συγκεκριμένη έρευνα στα παρακάτω links: BMJ Mind Hacks
Καλές γιορτές σε θρησκευόμενους, αγνωστικιστές και άθεους (γιατί να μη γιορτάζουμε κι εμείς; Η παράδοση έχει.. πλάκα!). Θα επανέλθω με εορταστικό post τις επόμενες μέρες!
Αυτό το ερώτημα προσπάθησαν να απαντήσουν οι David Luna (από το Baruch College), Torsten Ringberg και Laura A. Peracchio (από το University of Wisconsin-Milwaukee). Στην έρευνα που έκαναν σε ένα δείγμα γυναικών ισπανικής καταγωγής φάνηκε ότι τα άτομα που ανήκουν σε δύο κουλτούρες και μιλούν δύο γλώσσες έχουν την ικανότητα να αλλάζουν προσωπικότητες ανάλογα με τη γλώσσα που μιλούν και την ταυτότητα που υιοθετούν. Το φαινόμενο αυτό ήταν πιο έντονα στις γυναίκες που είχαν ενεργό συμμετοχή και σε δύο διαφορετικές κουλτούρες (Λατινική και Αγγλόφωνη). Οι συγκεκριμένες γυναίκες μπορούσαν να αλλάζουν την προσωπικότητά τους πολύ πιο εύκολα και γρήγορα από τα άτομα που απλά γνώριζαν δύο γλώσσες. Οι Ισπανίδες που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν θετικότερη εκτίμηση του "Λατινόφωνου" εαυτού τους, καθώς θεωρούσαν ότι όταν μιλούσαν ισπανικά είχαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και σιγουριά από όταν χρησιμοποιούσαν την Αγγλική γλώσσα.
Στην ίδια έρευνα μελετήθηκαν οι στάσεις των γυναικών απέναντι σε γυναίκες που εμφανίστηκαν σε κάποιες διαφημίσεις. Με την ίδια λογική που ακολούθησαν στην κρίση του εαυτού τους κινήθηκαν και σε αυτές τις περιπτώσεις. Ενώ τους παρουστιάστηκαν οι ίδιες διαφημίσεις μια στα αγγλικά και μια στα ισπανικά, οι στάσεις τους ήταν εμφανώς πιο θετικές για τις γυναίκες που μιλούσαν ισπανικά. Στο πλαίσιο αυτό οι γυναίκες των διαφημίσεων εκλαμβάνονταν ως πιο κοινωνικές και εξωστρεφής. Αντίθετα οι γυναίκες που μιλούσαν αγγλικά χαρακτηρίζονταν μπερδεμένες και απόμακρες.
Τα αποτέλεσματα της έρευνας είναι πολύ ενδιαφέροντα και θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη συμπεριφορά των δίγλωσσων ατόμων σε ζητήματα μεγάλης σημασίας όπως τις πολιτικές αποφάσεις αλλά και την καταναλωτική συμπεριφορά.
Αρχική έρευνα:Luna et al. One Individual, Two Identities: Frame Switching among Biculturals. Journal of Consumer Research, 2008; 0 (0): 080326093942316 DOI: 10.1086/586914
"φαινόμενο Mozart" (Mozart Effect) είναι η ονομασία που δόθηκε να εξηγήσει τη στατιστικά σημαντική αύξηση στη βαθμολογία σε τεστ μελέτης της χωρικής ικανότητας που παρατηρείται αμέσως μετά την ακρόαση μια σονάτας για πιάνο γραμμένη από το Mozart. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τον Alfred A. Tomatis, ο οποίος χρησιμοποιούσε τη μουσική του Mozart στις έρευνές του αποσκοπώντας να θεραπεύσει μια σειρά διαταραχών. Αυτός που έκανε τον όρο αυτό γνωστό στο ευρύ κοινό όμως ήταν ο Don Campbell στο βιβλίο του "The Mozart Effect: Tapping the Power of Music to Heal the Body, Strengthen the Mind, and Unlock the Creative Spirit" εμπνευσμένος από την έρευνα των Rauscher, Shaw & Ky που δημοσιεύτηκε το 1993 στο περιοδικό Nature. 
Αναρτήσεις
